आर्टेमिस–२ : चन्द्र यात्रामा मानवको पुनरागमन

केप क्यानभेरल । आधा शताब्दीभन्दा बढीपछि मानवता पुनः चन्द्रतर्फ फर्किएको छ । नासाको आर्टेमिस–२ मिसनअन्तर्गत चार अन्तरिक्ष यात्री बुधबार शक्तिशाली रकेटमार्फत चन्द्रमाको परिक्रमा गर्ने ऐतिहासिक यात्रामा प्रस्थान गरेका छन्, जसले आगामी अवतरणको मार्ग प्रशस्त गर्ने अपेक्षा गरिएको छ ।

तीन अमेरिकी र एक क्यानेडियाली अन्तरिक्ष यात्री बोकेको ३२–तले स्पेस लन्च सिस्टम रकेट फ्लोरिडास्थित केनेडी स्पेस सेन्टरबाट साँझतिर उडेको थियो । प्रक्षेपण अवलोकन गर्न हजारौँ मानिसहरू भेला भएका थिए, जसले अपोलो युगको सम्झना दिलाउने वातावरण सिर्जना गरेको थियो । यो अभियानलाई नासाको दीर्घकालीन चन्द्र उपस्थिति स्थापनातर्फको महत्त्वपूर्ण कदम मानिएको छ ।

उडान सुरु भएको केही मिनेटमै कमान्डर रिड वाइसम्यानले चन्द्रमातर्फ अघि बढिरहेको दृश्यलाई ‘सुन्दर चन्द्रोदय’ भनेर वर्णन गरे । उनीसँगै पाइलट भिक्टर ग्लोभर, अन्तरिक्ष यात्री क्रिस्टिना कोच र क्यानडाका जेरेमी ह्यानसेन हुनुहुन्छ । यो टोली विविधताको दृष्टिले ऐतिहासिक मानिएको छ, जसमा पहिलो महिला, रंगभेद पृष्ठभूमिका सदस्य र गैर–अमेरिकी नागरिक समावेश छन् ।

नासाका प्रशासक जारेड आइज्याकम्यानले यसलाई ‘मानव अन्तरिक्ष यात्राको नयाँ अध्याय’ भन्दै अघिल्लो चन्द्र यात्रापछि आएको लामो अन्तराललाई छोटो विश्रामका रूपमा चित्रण गरे । उनका अनुसार अब चन्द्रमा केवल लक्ष्य होइन, भविष्यको स्थायी आधार बन्ने दिशामा यात्रा अघि बढेको छ ।

प्रक्षेपणअघि केही घण्टासम्म प्राविधिक चुनौतीहरूले तनाव सिर्जना गरेको थियो । हाइड्रोजन चुहावटको पुरानो समस्या पुनः दोहोरिने आशंका रहे पनि अन्ततः प्रक्षेपण सहज रूपमा सम्पन्न भयो । अन्तिम समयमा देखिएका ब्याट्री सेन्सर र उडान नियन्त्रणसम्बन्धी समस्या पनि छिट्टै समाधान गरिएपछि उडानलाई हरियो झन्डा दिइएको थियो ।

यो १० दिने परीक्षण उडानको प्रारम्भिक चरणमा अन्तरिक्ष यात्रीहरूले पृथ्वीको कक्षामा रहँदै यानको प्रणाली जाँच गर्नेछन् । त्यसपछि मुख्य इन्जिन प्रज्वलन गरी चन्द्रमातर्फ यात्रा सुरु हुनेछ । उनीहरू चन्द्रमाको सतहमा अवतरण नगरी परिक्रमा गर्दै पृथ्वीभन्दा अहिलेसम्मकै टाढासम्म पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ ।

चन्द्रमाको पछाडिको भाग पार गरेपछि यान थप छ हजार ४०० किलोमिटरसम्म अघि बढ्नेछ र त्यसपछि पृथ्वी फर्कने मार्ग समाउनेछ । यो यात्रा ‘फ्री–रिटर्न’ कक्षामा आधारित हुनेछ, जसले गुरुत्वाकर्षणको सहायताले यानलाई सुरक्षित रूपमा फर्काउने सुनिश्चितता दिन्छ ।

उडानका क्रममा अन्तरिक्ष यात्रीहरूले म्यानुअल नियन्त्रण अभ्याससमेत गर्नेछन्, जसले स्वचालित प्रणाली असफल भएमा मानव नियन्त्रण कति प्रभावकारी हुन्छ भन्ने परीक्षण गर्नेछ । ओरियन क्याप्सुलका झ्यालबाट उनीहरूले चन्द्रमाको दुर्लभ दृश्य अवलोकन गर्नेछन्, जहाँ केही विशेष भूभागहरू मानव आँखाले पहिलोपटक देख्ने सम्भावना छ ।

यद्यपि मिसनसँग केही जोखिमहरू पनि जोडिएका छन् । एसएलएस रकेटमा हाइड्रोजन चुहावटको समस्या पूर्ण रूपमा समाधान नभएको आशंका छ । अघिल्लो आर्टेमिस–१ मिसनमा पनि क्याप्सुलको ताप सुरक्षा प्रणालीमा समस्या देखिएको थियो । यसपटक त्यस्ता कमजोरीहरू दोहोरिन नदिन विशेष सावधानी अपनाइएको छ ।

नासाले जोखिम मूल्यांकन सार्वजनिक नगरे पनि अधिकारीहरूका अनुसार यो ‘सामान्यभन्दा राम्रो’ अवस्थामा रहेको छ । अनुभवी अन्तरिक्ष यात्री चार्ली ड्युकले पनि टोलीलाई शुभकामना दिँदै यस्ता ऐतिहासिक यात्रामा जोखिम स्वाभाविक हुने बताए । 

आर्टेमिस कार्यक्रमले अपोलो युगभन्दा फरक दृष्टिकोण अपनाएको छ । यसले केवल चन्द्रमामा पुग्ने लक्ष्य होइन, त्यहाँ दीर्घकालीन आधार निर्माण गर्ने योजना अघि सारेको छ । आगामी मिसनहरूमा चन्द्रमाको दक्षिणी ध्रुवमा अवतरण गर्ने र त्यहाँ वैज्ञानिक अनुसन्धान विस्तार गर्ने लक्ष्य राखिएको छ ।

अन्तरिक्ष यात्री कोचका अनुसार चन्द्र यात्रा मंगल ग्रहसम्म पुग्ने मार्गको आधार हो । उनले यो मिसनलाई ‘नयाँ युगको सुरुआत’ भन्दै पृथ्वीका सबै मानिसका लागि चन्द्रमालाई सम्भावनाको गन्तव्यका रूपमा प्रस्तुत गरे ।

ग्लोभरले यस यात्रालाई सम्पूर्ण मानवताको साझा इतिहासको हिस्सा भएको उल्लेख गर्दै यो कुनै एक देश, जाति वा लिंगको नभई ‘मानवताको कथा’ बन्ने बताए ।