काठमाडौं । ग्राहकले नयाँ गाडी किन्दा उसको अपेक्षा सामान्य हुन्छ– गाडी नयाँ होस्, धेरै नचलेको होस् र शोरुमबाट आफ्नो हातमा आएपछि मात्रै त्यसको वास्तविक यात्रा सुरु होस् ।
तर चीनबाट नेपाल आउने गाडीको अहिलेको अवस्थाले यही सामान्य अपेक्षामाथि प्रश्न उठाएको छ ।
गत भदौ १० गते भोटेकोशी नदीमा आएको बाढीले रसुवागढी–केरुङ नाकातर्फको सडकको ठूलो हिस्सा, पुल र सीमा क्षेत्रमा रहेका संरचनामा गम्भीर क्षति पुर्याएपछि चीनसँगको प्रमुख स्थल व्यापारिक मार्ग अवरुद्ध भएको छ ।
सडक विभागका अनुसार बेत्रावतीदेखि रसुवागढीसम्मको करिब ४२ किलोमिटर सडक खण्डमा ठूलो क्षति पुगेको छ भने विभिन्न पुलसमेत बगेका छन् ।
उता पहिरोको जोखिमका कारण तातोपानी नाकाबाट हुने व्यापारसमेत प्रभावित भएपछि चीनबाट नेपाल आउने मालवस्तु र सवारीसाधनका लागि अहिले कोरला प्रमुख वैकल्पिक मार्ग बनेको छ । भन्सार विभागले समेत रसुवागढी र तातोपानीतर्फ आउन लागेका कन्टेनर तथा मालवाहक सवारीलाई कोरला हुँदै ल्याउने व्यवस्था गर्न आग्रह गरेको छ ।
यसको असर नेपालमा चिनियाँ गाडीको आपूर्तिमा पनि परेको छ । कोरला नाका तत्कालका लागि विकल्प बन्न सक्छ, तर सहज र दीर्घकालीन विकल्प भने होइन ।
कोरला नाका सञ्चालनमा रहे पनि यसको भौगोलिक अवस्था र काठमाडौंसम्मको सडक दूरीले यसलाई रसुवागढी वा तातोपानीको सहज विकल्प बन्न दिँदैन ।
कोरलाबाट काठमाडौंसम्मको सडक दूरी करिब ४७० किलोमिटर छ । तुलनाका लागि तातोपानीबाट काठमाडौं करिब ११३ किलोमिटर र रसुवागढीबाट करिब १२७ किलोमिटर मात्रै पर्छ । कोरला–काठमाडौं मार्ग करिब चार गुणा लामो छ ।
यो दूरी मात्रै समस्या होइन, कोरला आउने सडकको ठूलो हिस्सा अझै ग्राभेल अवस्थामा छ । म्याग्दी, मुस्ताङ हुँदै कोरला जोड्ने सडकका विभिन्न खण्ड निर्माण तथा स्तरोन्नतिको क्रममा छन् । रिपोर्टअनुसार मालगढुंगादेखि कोरलासम्मको करिब २०२ किलोमिटरमध्ये करिब ६० किलोमिटर मात्रै कालोपत्रे भएको छ भने बाँकी खण्ड ग्राभेल छ। माथिल्लो मुस्ताङतर्फ चुसाङपछि करिब ९० किलोमिटर सडक ग्राभेल रहेको उल्लेख छ ।
यसले चीनबाट गाडी ल्याउने आयातकर्ताका लागि रुट परिवर्तनलाई सामान्य प्रक्रियाभन्दा धेरै जटिल बनाएको छ ।
कोरला हुँदै सवारीसाधन र अन्य सामग्री ल्याउने अभ्यास नेपालका लागि नयाँ भने होइन ।
गत वर्ष रसुवागढी र तातोपानी बन्द हुँदा पनि केही आयातकर्ताले कोरला हुँदै ईभी ल्याएका थिए। त्यस क्रममा नेपालमा कोरलामार्फत विद्युतीय सवारी आयातसमेत सुरु भएको थियो । तर अहिले अवस्था फरक छ । पहिले केही समयका लागि वैकल्पिक मार्ग बनेको कोरला अहिले दुई प्रमुख नाकाबाट सर्नुपर्ने व्यापारको ठूलो हिस्सा धान्नुपर्ने अवस्थामा पुगेको छ। रसुवागढी ध्वस्त र तातोपानीसमेत बन्द भएपछि कोरला माथिको निर्भरता अचानक बढेको हो ।
अर्थात् समस्या अब ‘गाडी कुन नाकाबाट ल्याउने ?’ मा मात्र सीमित छैन ।
अर्को प्रश्न झन् महत्वपूर्ण बन्न थालेको छ- ‘कोरला हुँदै आएको नयाँ गाडी ग्राहकको हातमा पुग्दा कति नयाँ बाँकी रहन्छ ?’
नयाँ गाडी, तर ग्राहकअघि नै लामो यात्रा
कोरला हुँदै आएको गाडीलाई भन्सारपछि गन्तव्यसम्म पुर्याउने क्रममा केही गाडी आफैँ चलाएर लैजाने गरिएको छ । कोरला हुँदै ईभी आयात सुरु हुँदा पनि आयातकर्ताले लामो दूरी र कठिन सडकका बाबजुद यही मार्ग प्रयोग गरेका थिए ।
यसको अर्थ, आफैँ चलाएर ल्याइने गाडीको वास्तविक यात्रा ग्राहकको हातमा चाबी पुग्नुभन्दा धेरै अघि सुरु भइसकेको हुन्छ ।
कोरला–काठमाडौं दूरी करिब ४७० किलोमिटर भएकाले, गाडी आफ्नै पांग्रामा ल्याइएको अवस्थामा डेलिभरीअघि नै ओडोमिटरमा उल्लेख्य किलोमिटर थपिन सक्छ । तर यहाँ एउटा तथ्य स्पष्ट गर्न आवश्यक छ–कोरला हुँदै आउने हरेक गाडी अनिवार्य रूपमा ४७० किलोमिटर आफ्नै पांग्रामा गुडेर आउँछ भन्ने तथ्य छैन । केही गाडी अन्य ढुवानी माध्यमबाट ल्याउन सकिन्छ । कुन गाडी कसरी ल्याइयो, कति दूरी आफैँ गुड्यो र कति दूरी क्यारियरमा आयो भन्ने विवरण आयातकर्ता र ढुवानी व्यवस्थापनअनुसार फरक हुन सक्छ ।
तर जहाँ गाडी आफैँ चलाएर ल्याइन्छ, त्यहाँ उपभोक्ताले पाउने गाडी शोरुममा आइपुग्नुअघि नै सयौँ किलोमिटर यात्रा गरिसकेको हुन्छ । यहीँबाट ‘ब्रान्ड न्यु’ गाडीको अर्थमाथि प्रश्न उठ्छ ।
किलोमिटरभन्दा महत्वपूर्ण सडकको प्रकृति
गाडीले कति किलोमिटर गुड्यो भन्ने कुरा मात्रै पर्याप्त हुँदैन । त्यो दूरी कस्तो सडकमा गुड्यो भन्ने विषय पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण हुन्छ ।
चिल्लो राजमार्गमा पाँच सय किलोमिटर गुड्नु र कच्ची, ग्राभेल, साँघुरो तथा लगातार उकालो–ओरालो भएको हिमाली सडकमा त्यति नै दूरी गुड्नु एउटै अवस्था होइन ।
कोरला सडकका धेरै खण्ड अझै ग्राभेल अवस्थामा छन् र कतिपय क्षेत्रमा बाढी तथा पहिरोले सडक अवरुद्ध गर्ने जोखिम रहेको रिपोर्टहरूमा उल्लेख छ ।
यस्तो सडकमा लामो दूरी तय गर्दा टायर, ब्रेक, सस्पेन्सन, अन्डरबडी तथा अन्य चलायमान भागले सामान्य शहरी यात्राभन्दा फरक किसिमको सडक अवस्था सामना गर्न सक्छन् । तर यसलाई आधार बनाएर ‘यस्तो बाटोमा आएको गाडी अनिवार्य रूपमा खराब हुन्छ’ भन्न मिल्दैन ।
गाडीको वास्तविक अवस्था बुझ्न डेलिभरीअघि गरिएको प्राविधिक परीक्षण, ओडोमिटर रिडिङ, ढुवानी विधि र आवश्यक परे विस्तृत निरीक्षणको विवरण हेर्नुपर्छ ।
त्यसैले यहाँ मुख्य प्रश्न गाडी खराब भयो कि भएन भन्नेभन्दा पनि ग्राहकलाई गाडीको वास्तविक यात्रा र अवस्थाबारे कति जानकारी दिइएको छ ? भन्ने हो ।
ईभीको आपूर्तिमा बढ्दो निर्भरता
चीन नेपालका लागि विद्युतीय सवारीको महत्वपूर्ण आपूर्तिकर्ता बनेको छ । पछिल्ला वर्षहरूमा चिनियाँ ब्रान्डका ईभीको आयात तीव्र रूपमा बढेको छ ।
गत आर्थिक वर्षमा मात्र कोरला नाकाबाट करिब ३ हजार विद्युतीय गाडी आयात भएको मुस्ताङ भन्सार कार्यालयले जनाएको थियो । चालु आर्थिक वर्षको पहिलो महिनामै कोरला हुँदै १०० वटा ईभी नेपाल भित्रिएको र दैनिक करिब १० वटा कार्गो कन्टेनर जाँचपास हुने गरेको कार्यालयले जनाएको छ।
यसले कोरला अब केवल सानो वैकल्पिक नाका मात्र नरहेको देखाउँछ ।
तर यही पूर्वाधारमा रसुवागढी र तातोपानीबाट सर्ने थप चाप आएपछि यसको क्षमता, सडक अवस्था र व्यवस्थापनमाथि ठूलो परीक्षण सुरु भएको छ ।
बुकिङ गरिसकेका ग्राहकको चिन्ता
यसको प्रत्यक्ष असर पहिले नै गाडी बुक गरिसकेका ग्राहकमा पर्ने देखिन्छ ।
विशेषगरी दशैँ–तिहारजस्ता ठूला पर्वअघि गाडीको माग बढ्ने समयमा मुख्य आयात नाका बन्द हुनु र वैकल्पिक मार्ग सीमित हुनुको अर्थ डेलिभरी तालिका प्रभावित हुन सक्नु हो ।
रसुवागढीमा बाढी आएपछि करिब ८० नेपाली कन्टेनर चालक केरुङमै रोकिएको र रसुवागढी जोड्ने सडक तत्काल सामान्य अवस्थामा फर्किन नसक्ने अवस्था रहेको रिपोर्ट गरिएको छ । स्थानीय अधिकारीहरूले सडक खोल्न महिनौं लाग्न सक्ने बताएका छन् ।
यस्तो परिस्थितिमा चीनबाट नेपाल आउनुपर्ने गाडीको रुट परिवर्तन, भन्सार प्रक्रिया र अन्तिम ढुवानी व्यवस्थाले स्वाभाविक रूपमा थप अनिश्चितता सिर्जना गर्छ ।
ग्राहकले बुकिङ गरिसकेको भए पनि गाडी कहिले नेपाल आइपुग्छ र कहिले शोरुममा पुग्छ भन्ने कुरा अब केवल आयातकर्ताको योजनामा निर्भर रहने अवस्था छैन ।
पारदर्शिताको प्रश्न
यही अवस्थाले उपभोक्ता पारदर्शिताको प्रश्नलाई अगाडि ल्याउँछ । ग्राहकले नयाँ गाडी खरिद गर्दा उसलाई कम्तीमा गाडीको डेलिभरीअघिको वास्तविक अवस्था थाहा हुनुपर्ने हुन्छ । विशेषगरी गाडी लामो दूरी आफैं चलाएर ल्याइएको छ भने ओडोमिटर रिडिङ, ढुवानीको माध्यम र डेलिभरीअघि गरिएको निरीक्षणबारे जानकारी महत्वपूर्ण हुन्छ ।
उदाहरणका लागि, ग्राहकले शोरुममा गाडी हेर्दा बाहिरबाट त्यो पूर्ण रूपमा नयाँ देखिन सक्छ। तर त्यसअघि त्यो गाडीले नेपालको कठिन हिमाली सडकमा सयौं किलोमिटर यात्रा गरेको हुन सक्छ ।
यो कुरा आफैँमा गाडी खराब भएको प्रमाण होइन । तर यो तथ्य ग्राहकबाट लुकाउनुपर्ने विषय पनि होइन ।
अब प्रश्न उद्योगले पनि सुन्नुपर्नेछ
रसुवागढी–केरुङ नाकाको क्षतिले एउटा ठूलो कमजोरी उजागर गरेको छ—चीनबाट आउने सवारीसाधनका लागि नेपालको आयात प्रणाली केही सीमित उत्तरी मार्गमा अत्यधिक निर्भर छ ।
एउटा प्रमुख नाका बन्द हुँदा वैकल्पिक नाका सक्रिय पार्नुपर्छ । तर वैकल्पिक नाकासँग समान सडक क्षमता, पूर्वाधार र ढुवानी सुविधा नहुँदा त्यसको दबाब अन्ततः गाडीको आपूर्ति व्यवस्थामै पर्छ ।
अहिले कोरला सञ्चालनमा छ । तर त्यसको अर्थ समस्या समाधान भयो भन्ने होइन ।
यो अहिले वैकल्पिक बाटो हो, सहज बाटो होइन । अन्तिम प्रश्न ग्राहककै । नाका बन्द भयो । रुट फेरियो । चीनबाट आउने गाडीको यात्रा लामो भयो । अब उपभोक्ताले सोध्नुपर्ने प्रश्न पनि बदलिएको छ ।
गाडी कहिले आउँछ ? मात्र होइन । कुन बाटो हुँदै आयो ? कति दूरी तय गर्यो ? त्यसमध्ये कति दूरी आफ्नै पांग्रामा गुड्यो ? डेलिभरीअघि ओडोमिटरमा कति किलोमिटर थियो ? र ग्राहकलाई त्यसबारे जानकारी दिइयो कि दिइएन ? यी प्रश्नको जवाफ स्पष्ट हुनु आवश्यक छ । किनकि नयाँ गाडीको मूल्य केवल त्यसको बाहिरी चमकमा हुँदैन । शोरुममा त्यो नयाँ देखिन सक्छ। तर ग्राहकको हातमा आइपुग्नुअघि उसले कति यात्रा गरिसकेको छ—अब त्यसको हिसाब पनि ग्राहकले जान्न पाउने बेला आएको छ ।
यो खबर पढेर तपाईलाई कस्तो महसुस भयो ?
प्रतिक्रिया