बाल्यकालमा SpaceX का पुनःप्रयोगयोग्य रकेटबाट प्रभावित नुवाकोटका एक नेपाली विद्यार्थीले वर्षौंपछि अमेरिकाको Louisiana स्थित McNeese State University मा SpaceXAI for Education अन्तर्गत स्वीकृत Grok Bot Student Build Night आयोजना तथा सञ्चालन गरे।
७५ सिट क्षमताको यो कार्यक्रम एउटा विश्वविद्यालयमा सीमित गतिविधि मात्र थिएन; यो अमेरिकाभर सञ्चालन भएको विद्यार्थी-केन्द्रित निर्माण अभियानको हिस्सा थियो। ३ सेप्टेम्बर २०२६ मा McNeese State University को Drew Hall, Room 126 मा विद्यार्थीहरू ल्यापटप खोलेर Grok Bot र Cursor प्रयोग गर्दै विभिन्न परियोजना निर्माण गरिरहेका थिए। कार्यक्रमको उद्देश्य विद्यार्थीलाई कृत्रिम बुद्धिमत्ताबारे भाषण सुनाउनु मात्र थिएन। उनीहरूले त्यहीँ बसेर केही निर्माण गरून्, परीक्षण गरून्, समस्या पहिचान गरून् र एकअर्कालाई समाधान खोज्न सहयोग गरून् भन्ने उद्देश्य थियो। कार्यक्रमको आधिकारिक Luma पृष्ठमा यसलाई SpaceXAI for Education बाट स्वीकृत Grok Bot Student Build Night का रूपमा उल्लेख गरिएको छ र प्रिन्स पुडासैनीलाई कार्यक्रमको आयोजक तथा होस्टका रूपमा देखाइएको छ। निमन्त्रणाबाट McNeese को कार्यक्रमसम्म यो यात्राको सुरुवात SpaceXAI for Education सँग आबद्ध Fiona Whittington बाट राष्ट्रव्यापी Grok Bot Build Night का लागि आवेदन दिन आएको निमन्त्रणाबाट भएको थियो। McNeese का लागि कार्यक्रम स्वीकृत भएपछि प्रिन्सले विश्वविद्यालयका प्राध्यापक, प्रशासक, McNeese ACM Student Chapter, विश्वविद्यालयको प्रचार टोली र विद्यार्थी स्वयंसेवकसँग समन्वय गर्दै कार्यक्रमस्थल, दर्ता, प्रचारप्रसार र कार्यक्रम सञ्चालनको तयारी अघि बढाए।
McNeese State University ले आफ्नो आधिकारिक सूचनामार्फत कार्यक्रम सबै विषयका विद्यार्थीका लागि खुला रहेको जनाएको थियो। McNeese बाहेक अन्य कलेज तथा विश्वविद्यालयका विद्यार्थीसमेत सहभागी हुन सक्ने व्यवस्था थियो। कार्यक्रममा सहभागी हुन कृत्रिम बुद्धिमत्तासम्बन्धी पूर्वअनुभव आवश्यक थिएन।
कार्यक्रमका लागि सार्वजनिक रूपमा ७५ सिट राखिएका थिए। साँझ ५:१५ बजे प्रवेश तथा उपस्थिति प्रमाणीकरण सुरु हुने र ५:३० बजे कार्यक्रम औपचारिक रूपमा सुरु हुने व्यवस्था थियो। आधिकारिक कार्यक्रम विवरणमा सहभागीलाई Grok Bot समावेश भएको Cursor Pro को एक महिनाको सुविधा उपलब्ध गराइने जानकारीसमेत राखिएको थियो। ‘AI बारे सुन्ने’ होइन, ‘AI प्रयोग गरेर बनाउने’ प्रिन्सका लागि कार्यक्रमको मूल विचार प्रत्यक्ष प्रयोग र निर्माणमा आधारित सहभागिता थियो। कार्यक्रमपछि प्रकाशित The Poke Press को समाचारअनुसार, ५९ जना दर्ताभएकामध्ये ५५ जनाले कार्यक्रममा उपस्थित भएर चेक-इन गरेका थिए।
विद्यार्थीहरूले कार्यक्रममा विभिन्न व्यवहारिक परियोजनामा काम गरे। तीमध्ये “Back to Class” नामक पात्रोसँग समन्वय हुने परियोजना तथा स्वचालित टोलीको अवधारणामा आधारित अर्को प्रणाली पनि समावेश थियो। The Poke Press ले विद्यार्थी सहभागिता, विश्वविद्यालयको सहयोग र कार्यक्रमको समन्वय प्रक्रियालाई समेत आफ्नो समाचारमा उल्लेख गरेको छ। [३] कार्यक्रमबारे The Poke Press सँग कुरा गर्दै McNeese को Engineering and Computer Science विभागका प्रमुख Dr. Ning Zhang ले भनेका थिए: “You could give the credit to the student.” अर्थात्, “यसको श्रेय विद्यार्थीलाई दिन सकिन्छ।” यो भनाइ यस कथाको एउटा महत्त्वपूर्ण पक्ष हो। कार्यक्रम केवल बाहिरी संस्थाबाट तयार अवस्थामा विश्वविद्यालयमा आएको थिएन। विद्यार्थीको पहल, विश्वविद्यालयको सहयोग र SpaceXAI बाट आएको अवसर एकै ठाउँमा जोडिएपछि कार्यक्रम सम्भव भएको थियो।
McNeese देखि राष्ट्रव्यापी अभियानसम्म ३ सेप्टेम्बरको कार्यक्रम McNeese मा मात्र सीमित थिएन। Fiona Whittington को सार्वजनिक विवरणअनुसार, सोही दिन अमेरिकाभर ४० भन्दा बढी कार्यक्रम आयोजना हुँदै थिए र ती कार्यक्रममा १,७०० भन्दा बढी विद्यार्थीसहभागी हुने अपेक्षा गरिएको थियो। उनले विद्यार्थीका लागि अनलाइन निर्माण चुनौती पनि सञ्चालन भइरहेकोउल्लेख गरेकी थिइन्। यस अर्थमा McNeese मा आयोजित Grok Bot Build Night राष्ट्रव्यापी विद्यार्थी निर्माण अभियानको एउटा स्थानीय केन्द्र थियो। McNeese को कार्यक्रममा कम्प्युटर साइन्सका विद्यार्थी मात्र सहभागी गराउने सोच थिएन। व्यवसाय, इन्जिनियरिङ, स्वास्थ्य, शिक्षा वा अन्य कुनै पनि विषयका विद्यार्थीले कृत्रिम बुद्धिमत्ताका उपकरणलाई आफ्नो अध्ययन र कार्यप्रवाहसँग कसरी जोड्न सक्छन् भन्ने सोच कार्यक्रमको मूल उद्देश्यसँग मेल खान्थ्यो।McNeese State University को आधिकारिक घोषणाले पनि सबै विषयका विद्यार्थी तथा अन्य शैक्षिक संस्थाका विद्यार्थीलाई कार्यक्रममा खुला निमन्त्रणा दिएको थियो।
जिलिङ, नुवाकोटबाट सुरु भएको प्रविधिप्रतिको जिज्ञासा प्रिन्स पुडासैनीको जन्म ३ मार्च २००३ मा नुवाकोटको जिलिङमा भएको हो। पछि उनी नुवाकोटकै बट्टार क्षेत्रमा हुर्किए। विद्यालयको तेस्रो–चौथो कक्षातिरदेखि कम्प्युटर र प्रविधिप्रतिको उनको जिज्ञासा बढ्दै गयो। त्यही समयमा SpaceX र विशेषगरी पुनःप्रयोगयोग्य रकेटको अवधारणाले उनलाई प्रभावित गरेको थियो। उनका लागि आकर्षण कुनै व्यक्तिको प्रसिद्धिभन्दा पनि एउटा इन्जिनियरिङ सोचमा थियो—वर्षौंदेखि एउटै तरिकाले चलिरहेको प्रणालीलाई फरक ढंगले पुनःकल्पना गर्न सकिन्छ कि सकिँदैन? यही प्रश्नले प्रविधिलाई केवल प्रयोग गर्ने वस्तुका रूपमा नभई परिवर्तन र पुनर्निर्माण गर्न सकिने प्रणालीका रूपमा हेर्ने सोच विकास गर्न सहयोग गर्यो। अमेरिका आउनुअघि नै उनले प्रविधिसम्बन्धी लेखन, वेबसाइट, खोज इन्जिन अनुकूलन, अनलाइन प्रकाशन र डिजिटल मार्केटिङमा काम गर्न थालेका थिए। ३१ डिसेम्बर २०२० मा ICT BYTE ले उनको नाममा “Scope of Computer Science in Nepal: Superior 10 Opportunities” शीर्षकको लेख प्रकाशित गरेको थियो।
त्यसबेला उनी १७ वर्षका थिए। यसले उनको सार्वजनिक प्रविधि यात्रा किशोरावस्थादेखि नै सुरु भएको देखाउँछ। McNeese मा निर्माण र नेतृत्वतर्फको यात्रा कम्प्युटर साइन्स अध्ययन गर्न अमेरिका आएपछि प्रिन्सले McNeese State University रोज्नुमा आर्थिक पहुँच पनि महत्त्वपूर्ण कारण रहेको बताएका छन्। विश्वविद्यालयमा अध्ययन गर्न थालेपछि उनले एउटा कुरा महसुस गरे-डिग्री मात्र पर्याप्त हुँदैन। आफूले के निर्माण गर्न सक्छ, टोलीसँग कसरी काम गर्न सक्छ र सार्वजनिक रूपमा देखाउन सकिने परिणाम के छ भन्ने कुरा पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ। उनको सार्वजनिक पोर्टफोलियोमा FrudgeCare AI, CareDevi को स्वास्थ्यसम्बन्धी कृत्रिम बुद्धिमत्ता ह्याकाथन, McNeese Engineering Week लगायतका परियोजना र गतिविधि उल्लेख छन्। २५–२६ अप्रिल २०२६ मा CareDevi र Gazuntite द्वारा आयोजित स्वास्थ्यसम्बन्धी कृत्रिम बुद्धिमत्ता ह्याकाथनमा उनले McNeese का विद्यार्थीको बहुविषयक टोलीसँग काम गरे। टोलीमा कम्प्युटर साइन्स र नर्सिङ पृष्ठभूमिका विद्यार्थी सहभागी थिए। उनीहरूको परियोजनाको नाम FrudgeCare AI थियो। यसले बिरामीको जानकारी स्वास्थ्यसेवाका विभिन्न चरणमा बारम्बार टुक्रिने समस्यालाई कम गर्ने उद्देश्य राखेको थियो। CareDevi को आधिकारिक ह्याकाथन विवरणअनुसार यो ३६ घण्टाको निर्माणकार्यक्रम थियो।
कार्यक्रममा बिरामीको प्राथमिकता निर्धारण, स्वास्थ्य तथ्यांकको अन्तरसम्बन्ध, जनस्वास्थ्यसम्बन्धी विश्लेषण र कृत्रिम बुद्धिमत्तामार्फत स्वास्थ्यसेवा समन्वयजस्ता क्षेत्र समावेश थिए। त्यसपछि McNeese ACM Student Chapter मा परियोजना व्यवस्थापकको भूमिकासँगै प्रिन्सको जिम्मेवारी अझ विस्तार भयो। उनले AskMcNeese परियोजनामा टोली समन्वय, परियोजना योजना, दस्तावेज तयारी, प्राध्यापकसँगको सञ्चार, प्रणाली विकास, परीक्षण तथा कामलाई अन्तिम नतिजासम्म पुर्याउने प्रक्रियामा काम गरे। यिनै अनुभवले SpaceXAI को अवसर आउँदा आवेदन दिन मात्र होइन, विश्वविद्यालयभित्रवास्तविक कार्यक्रम सञ्चालन गर्न आवश्यक तयारी प्रदान गरेको थियो।
SpaceXAI किन उनका लागि व्यक्तिगत रूपमा अर्थपूर्ण बन्यो? SpaceXAI ले ११ अगस्ट २०२६ मा Grok Bot सार्वजनिक रूपमा परिचय गराएको थियो। कम्पनीले Grok Bot लाई आफ्नै कम्प्युटर प्रयोग गर्न सक्ने र विभिन्न उपकरण तथा एप्लिकेशनभित्र काम गर्न सक्ने निरन्तर सक्रिय कृत्रिम बुद्धिमत्ता सहकर्मीका रूपमा व्याख्या गरेको थियो। त्यसको केही सातापछि McNeese का विद्यार्थीहरू त्यही Grok Bot प्रयोग गरेर प्रत्यक्ष रूपमा परियोजना निर्माण गरिरहेका थिए।
प्रिन्सका लागि यसमा एउटा व्यक्तिगत पूर्ण-वृत्तको कथा पनि जोडिएको छ। नुवाकोटमा बसेर SpaceX का पुनःप्रयोगयोग्य रकेट र परम्परागत प्रणालीलाई पुनःकल्पना गर्ने इन्जिनियरिङ सोचबाट प्रभावित भएको विद्यार्थी केही वर्षपछि Louisiana को विश्वविद्यालय परिसरमा SpaceXAI for Education अन्तर्गत स्वीकृत कार्यक्रमहोस्ट गरिरहेको थियो। तर यो कथाको मूल्य केवल “एक नेपाली विद्यार्थीले SpaceXAI को कार्यक्रमआयोजना गर्यो” भन्ने शीर्षकमा सीमित छैन। वास्तविक कथा यात्रामा छ। प्रविधिबारे पढ्ने अवस्थाबाट प्रविधिबारे लेख्ने, डिजिटल क्षेत्रमा काम गर्ने, कम्प्युटर साइन्स अध्ययन गर्ने, आफ्नै प्रणाली निर्माण गर्ने, विभिन्न विषयका विद्यार्थीको टोलीसँग काम गर्ने, विश्वविद्यालयभित्र परियोजना व्यवस्थापन गर्ने र अन्ततः अन्य विद्यार्थीका लागि नयाँ प्रविधिसँग प्रत्यक्ष रूपमा काम गर्ने अवसर सिर्जना गर्ने यात्रामा यसको अर्थ छ।
अन्तिम दृश्य कार्यक्रम सम्पन्न भएको आठ दिनपछि, ११ सेप्टेम्बर २०२६ मा The Poke Press ले “Grok Bot Build Night A Success” शीर्षकमा कार्यक्रमबारे विस्तृत समाचार प्रकाशित गर्यो। तर कार्यक्रमको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण पक्ष सहभागीको संख्या मात्र थिएन। एउटै कोठामा बसेका विद्यार्थीहरू केही निर्माण गरिरहेका थिए, समस्या देखिँदा समाधान खोजिरहेका थिए, एकअर्कासँग संवाद गरिरहेका थिए र सहकार्य गरिरहेका थिए। प्रिन्सले कार्यक्रमका लागि आवेदन दिँदा खोजेको परिणाम पनि यही थियो-कृत्रिम बुद्धिमत्तालाई केवल सुन्ने विषयबाट प्रयोग गरेर केही निर्माण गर्ने अनुभवमा बदल्नु।
यो खबर पढेर तपाईलाई कस्तो महसुस भयो ?
प्रतिक्रिया