विश्व बजारमा तेल सस्तो हुँदा नेपालमा उपभोक्ताले किन राहत पाउँदैनन् ?

काठमाडौं । अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य पछिल्ला महिनाहरूमा उल्लेख्य रूपमा घटेको देखिएको छ ।

उच्चतम बिन्दुबाट करिब ३० प्रतिशतसम्म गिरावट भई अहिले प्रति ब्यारेल उल्लेखनीय रूपमा कम मूल्यमा कारोबार भइरहेको अन्तर्राष्ट्रिय तथ्यांकहरूले देखाउँछन् ।

तर सोही अनुपातमा नेपालमा इन्धनको खुद्रा मूल्य समायोजन नहुँदा उपभोक्ताहरू असन्तुष्ट बनेका छन् ।

नेपाल आयल निगमले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य घटेको विषय स्वीकारे पनि तत्कालै खुद्रा मूल्यमा समायोजन नहुने बताउँदै आएको छ । निगमका अनुसार नेपालले कच्चा तेल होइन, प्रशोधित पेट्रोलियम पदार्थ आयात गर्ने भएकाले लागत संरचना फरक हुने र त्यसको प्रभाव तुरुन्तै खुद्रा मूल्यमा नदेखिने हुन्छ ।

तर उपभोक्ता र सरोकारवालाहरूले भने कच्चा तेलको मूल्यमा आएको ठूलो गिरावटको असर प्रशोधित तेलको लागतमा पनि क्रमशः देखिनुपर्ने तर्क गर्दै आएका छन् । उनीहरूको भनाइमा, लागत घटिसक्दा पनि उपभोक्ताले पुरानै दरमा इन्धन खरिद गरिरहनु अन्यायपूर्ण हो ।

आलोचकहरूले मूल्य समायोजन प्रणालीमा पारदर्शिताको कमी रहेको आरोप लगाउँदै, नेपाल आयल निगमले समय अन्तर र प्रशोधन खर्च जस्ता प्राविधिक कारण देखाएर मूल्य नघटाउने गरेको गुनासो बढिरहेको बताएका छन् ।

नियमित १५–१५ दिनमा नयाँ मूल्यसूची जारी हुने स्वचालित मूल्य प्रणाली भए पनि व्यवहारमा यसको कार्यान्वयन असन्तुलित रहेको उपभोक्ताहरूको दाबी छ । उनीहरूको भनाइमा, मूल्य वृद्धि हुँदा तुरुन्त लागू हुने तर घट्दा ढिलाइ हुने प्रवृत्तिले आम नागरिकलाई असमान भार परेको छ ।

यसैबीच, सरोकारवालाहरूले मूल्य निर्धारण प्रणालीलाई अझ पारदर्शी, स्वचालित र जवाफदेही बनाउन सरकार र सम्बन्धित निकायलाई आग्रह गरेका छन् । उनीहरूको भनाइमा, अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा हुने उतार–चढावको लाभ उपभोक्तासम्म पनि समान रूपमा पुग्नुपर्ने आवश्यकता छ ।

अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा घट्दो कच्चा तेलको मूल्यले विश्वव्यापी रूपमा राहतको संकेत दिइरहेका बेला नेपालमा भने यसको प्रभाव उपभोक्ताले प्रत्यक्ष रूपमा महसुस गर्न नपाउनु दीर्घकालीन नीति सुधारको प्रश्न बनेको छ ।