जेनजीको नजरमा एमाले

निराजन खतिवडा–

हरेक राजनीतिक परिवर्तनले समाजमा नयाँ चेतनाको विकास गर्छ । आन्दोलनकै जगमा समाजमा चेतनाको बिउ रोपिन्छ, त्यसलाई मलजल, फलाउने र फुलाउने काम राजनीति संगठन र पार्टीहरुले गरिरहेका हुन्छन् । चाहे वामपन्थी भनियोस् या दक्षिणपन्थी भनिएका दलहरु, नयाँ सोच बोक्ने होस् या पूराना चिन्तन बोक्ने दल र संगठन । त्यही आधारमा समाज आ–आफूमा विभाजित हुन्छ, त्यही आधारमा आन्दोलनको उपलब्धीलाई ब्याख्या र विश्लेषण गरिन्छ ।

अहिले नेपाली समाज त्यही मोडमा छ । भदौ २३ र २४ मा जेनजी आन्दोलन भयो । अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा समेत चासो रहेको यस आन्दोलनबारे नेपाली समाजमा भने आ–आफ्नै शैद्धान्तिक नजरबाट ब्याख्या र विश्लेषण भइरहेका छन् । जेनजी पुस्ता, यस्तो पुस्ता हो, जो मोबाइल युगमा जन्मियो, सूचना प्रविधिको विकाससँगै हुर्कियो । धेरैले यो पुस्तामा राजनीतिक चेतना कम छ भन्ने तर्क समेत गरिरहेका छन् । तर जेनजी आन्दोलनपछि हरेक राजनीतिक दलभित्र भएका जेनजी युवाहरुले समय सापेक्ष पार्टीलाई जेनजीमैत्री बनाउनुपर्ने आवाज उठाउन थालिसकेका छन् । यसले देखाउँछ, जेनजी जो अब केवल मोबाइलसँग रमाउने पुस्ता मात्र होइन, राजनीतिको मार्ग समेत पहिल्याउन पार्टीलाई सुझाव दिनसक्ने पुस्ता पनि हो भन्ने ।

आज म समग्र राजनीतिको कुरा गर्न गइरहेको छैन, त्यो ब्याख्या पछि कुनै आलेखमा गर्ने नै छु । आज म जेनजीको नजरमा एमाले र एमालेको नजरमा जेनजी, अनि पार्टीभित्र जेनजीका बारेमा भइरहेका बहसबारे चर्चा गर्न गइरहेको छु ।

म जेनजी युवाको नजरबाट एमाले

आजको जेनजी पुस्ताको आँखाबाट हेर्दा नेकपा एमाले केवल एउटा स्थापित राजनीतिक शक्ति मात्र होइन, सम्भावनाले भरिएको परिवर्तनको प्लेटफर्म पनि हो । विश्व तीव्र रूपमा डिजिटल, डेटा सञ्चालित र युवा केन्द्रित हुँदै गइरहेको छ । यस्तो परिवेशमा एमालेले आफ्नो परम्परागत शक्ति, संगठनात्मक अनुभव र वैचारिक आधारलाई आधुनिक प्रविधि, नवीन रणनीति र युवा आकांक्षासँग जोड्न सकेमा, यो पार्टीले नेपालको राजनीतिक दिशानिर्देशनमै नयाँ अध्याय लेख्न सक्छ । यो केवल आदर्शवादी सोच होइन, स्पष्ट योजना, संरचना र कार्यान्वयनले सम्भव हुने यथार्थ हो ।

आजको राजनीति केवल सभाहल, भाषण र पोस्टरमा सीमित छैन । राजनीति मोबाइल स्क्रिन, सामाजिक सञ्जाल र एल्गोरिदमबाट पनि प्रस्तुत गरिन्छ । जेनजी पुस्ताले डिजिटल माध्यमबाट सुरु गरेको आन्दोलनलाई नजिकबाट देखेको पार्टी एमालेले पार्टीभित्र डिजिटलाइजेसनलाई थप जोड दिनुपर्ने देखिन्छ ।

एक सशक्त डिजिटल टिमले डेटा आधारित अनुसन्धान, ट्रेण्ड विश्लेषण र न्यारेटिभ निर्माणको नेतृत्व गर्न सक्छ । फेसबुक, टिकटक, युट्युब र इन्स्टाग्राम जस्ता प्लेटफर्ममा फरक–फरक दर्शकका लागि लक्षित सामग्री तयार गर्न सकिन्छ । मिम कल्चर, छोटा भिडियो, इन्फोग्राफिक्स र प्रत्यक्ष संवादमार्फत जटिल राजनीतिक सन्देशलाई सरल र आकर्षक बनाउन सकिन्छ ।

नेतृत्वको प्रश्न एमालेका लागि सधैँ निर्णायक रहँदै आएको छ । आजको सन्दर्भमा नेतृत्वलाई केवल व्यक्ति केन्द्रित नभई प्रणाली केन्द्रित बनाउनुपर्ने आवश्यकता छ । पार्टी नेतृत्व, सरकार र नीति निर्माणबीच स्पष्ट भूमिका विभाजन, समन्वय र चेक एण्ड ब्यालेन्सको प्रणाली निर्माण गर्न सकिन्छ ।

त्यसैगरी, स्वतन्त्र र विश्वसनीय देखिने समाचार आधारित डिजिटल प्लेटफर्मले तथ्य आधारित प्रस्तुति, फोटो जर्नालिजम र गहिरो विश्लेषणमार्फत जनविश्वास निर्माण गर्न सक्छ । यसले केवल विपक्षी न्यारेटिभलाई सन्तुलन गर्ने काम मात्र गर्दैन, एमालेको आफ्नै दृष्टिकोणलाई सशक्त रूपमा स्थापित गर्छ । जेनजीका लागि यो ‘प्रचार’ होइन, विश्वसनीय सूचना र सहभागितामूलक संवाद हो ।

अबको एमाले कस्तो बनाउने त ?

१. संगठनात्मक संरचनाको डिजिटल रूपान्तरण

एमालेको ऐतिहासिक बल यसको संगठन हो । तर २१औँ शताब्दीमा संगठन केवल भौतिक उपस्थितिमा सीमित रहन सक्दैन । केन्द्रदेखि वडा तहसम्म जोडिने डिजिटल प्लेटफर्ममार्फत पार्टी सदस्यहरुलाई भर्चुअल्ली जोड्न सकिन्छ ।
यसले केन्द्रीय नेतृत्व, जिल्ला संयन्त्र, स्थानीय कार्यकर्ता र भ्रातृ संगठनबिच प्रत्यक्ष र छिटो संवाद सम्भव बनाउँछ । नीति, निर्देशन, रिपोर्टिङ र प्रतिक्रिया सबै एकीकृत प्रणालीमार्फत सञ्चालन गर्न सकिन्छ । हजारौँ सदस्य एकै प्लेटफर्ममा सक्रिय रहँदा संगठनको गति, पारदर्शिता र उत्तरदायित्व बढ्छन् । यस्तो संरचनाले युवा पुस्तालाई आकर्षित गर्छ, किनकि उनीहरू सहभागिता, खुलापन र प्रत्यक्ष पहुँच खोजिरहेका हुन्छन् । यसले ‘आदेश–केन्द्रित’ संगठनलाई ‘सहभागितामूलक’ संगठनमा रूपान्तरण गर्छ, जुन आजको समयको आवश्यकता हो ।

२. समावेशिता, पुनःएकीकरण र नयाँ ऊर्जा

कुनै पनि ठूलो पार्टीको शक्ति यसको समावेशितामा निहित हुन्छ । एमालेले विगतमा विभिन्न कारणले टाढिएका, निष्क्रिय भएका वा असन्तुष्ट समूहहरूलाई पुनः समेट्ने स्पष्ट रणनीति बनाउनु आवश्यक छ । पूर्व सदस्यहरूलाई पुनः स्वागत गर्ने प्रक्रियालाई औपचारिक र सम्मानजनक बनाइयो भने विश्वास पुनस्र्थापना हुन्छ । उनीहरूलाई पार्टीभित्र विशेष भूमिका, जिम्मेवारी र अवसर प्रदान गर्दा संगठनमा अनुभव र नयाँ ऊर्जा दुवै मिसिन्छन् । नयाँ पहलहरू, विशेष विंगहरू र युवा केन्द्रित कार्यक्रममार्फत उनीहरूको सहभागिता सुनिश्चित गर्न सकिन्छ ।

जेनजी पुस्ताले अवसर, पहिचान र प्रभाव खोज्छ । यदि पार्टीले उनीहरूलाई केवल समर्थक होइन, ‘निर्माता’ को रूपमा स्थान दिन सक्छ भने, त्यो दीर्घकालीन लगानी हुनेछ ।

३. नेतृत्व मोडेलमा सन्तुलन र नवीनता

नेतृत्वको प्रश्न एमालेका लागि सधैँ निर्णायक रहँदै आएको छ । आजको सन्दर्भमा नेतृत्वलाई केवल व्यक्ति केन्द्रित नभई प्रणाली केन्द्रित बनाउनुपर्ने आवश्यकता छ । पार्टी नेतृत्व, सरकार र नीति निर्माणबीच स्पष्ट भूमिका विभाजन, समन्वय र चेक एण्ड ब्यालेन्सको प्रणाली निर्माण गर्न सकिन्छ । युवा नेतृत्वलाई निर्णय प्रक्रियामा स्थान दिँदै, अनुभवी नेताहरूलाई रणनीतिक मार्गदर्शनको भूमिकामा राख्दा सन्तुलन कायम हुन्छ । बहु तहको नेतृत्व संरचना, नीति निर्माण, कार्यान्वयन र प्रतिनिधित्वको छुट्टाछुट्टै तर समन्वित रूपमा सञ्चालन हुनुले पार्टीलाई थप प्रभावकारी बनाउँछ । यसले नेतृत्वमा पारदर्शिता, उत्तरदायित्व र परिणाममुखी सोचलाई प्रवद्र्धन गर्छ ।

४. रणनीतिक कार्यान्वयन र समयरेखा

सफलता केवल विचारमा होइन, कार्यान्वयनमा निर्भर हुन्छ । त्यसैले यी सबै पहलहरू स्पष्ट समयरेखा र चरणबद्ध योजनासँग जोडिनु आवश्यक छ ।

• छोटो अवधि: डिजिटल उपस्थिति सुदृढ गर्ने, कथा निर्माण गर्ने, युवा सहभागिता बढाउने

• मध्यम अवधि: संगठनात्मक डिजिटल संरचना कार्यान्वयन गर्ने, पुनःएकीकरण प्रक्रिया सुरु गर्ने

• दीर्घ अवधि: नेतृत्व मोडेल सुधार गर्ने, नीति नवप्रयोग र शासनमा प्रभाव देखाउने

निर्वाचन रणनीतिमा पनि नयाँ सोच आवश्यक छ । जनताको प्रत्यक्ष सहभागिता, पारदर्शी उम्मेदवार चयन र भविष्य केन्द्रित एजेन्डाले पार्टीलाई फरक पहिचान दिन सक्छ ।

निष्कर्ष,

एमालेसँग इतिहास छ, संगठन छ, अनुभव छ । अब आवश्यक छ त दृष्टि, गति र कार्यान्वयनको । यदि पार्टीले प्रविधि, युवा ऊर्जा र समावेशी सोचलाई एकीकृत गर्न सक्छ भने, यो केवल आफ्नो पुनर्जागरण मात्र हुने छैन । नेपालको समग्र राजनीतिक संस्कृतिमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउने आधार बन्न सक्छ ।

जेनजी पुस्ताको नजरमा, अब समय आएको छ । राजनीतिमा केवल भाषण होइन, अनुभवमा हुनुपर्छ, केवल संरचना होइन, सहभागिता हुनुपर्छ, केवल इतिहास होइन, भविष्य पनि हुनुपर्छ ।
एमालेजन, जेनजी एमालेको साथमा छ । अब एमाले ले देखाउने कदमहरूले नै यो विश्वासलाई इतिहासमा रूपान्तरण गर्नेछ ।

(लेखक खतिवडा नेकपा एमालेको भ्रातृ संगठन अनेरास्ववियुको केन्द्रीय नीति आयोगका सदस्य एवं अमृत साइन्स क्याम्पसका स्ववियु सह–सचिव समेत हुन् । यो लेखकको निजी विचार हो ।)