मध्यपूर्व तनाव : खाडी क्षेत्रदेखि युरोपसम्म असर

पेरिस । मध्यपूर्वमा जारी युद्ध थप व्यापक बन्दै जाँदा खाडी क्षेत्रदेखि युरोपसम्म यसको असर फैलिएको छ । क्षेप्यास्त्र र ड्रोन आक्रमण, प्रतिआक्रमण, ऊर्जा पूर्वाधारमा क्षति र कूटनीतिक सक्रियता एकैसाथ तीव्र बनेका छन्, जसले क्षेत्रीय सुरक्षा मात्र नभई, विश्वव्यापी स्थायित्वमा पनि चिन्ता बढाएको छ ।

शुक्रबार खाडी क्षेत्रका विभिन्न देशमा आक्रमण र प्रतिरक्षात्मक कारबाही देखिएको छ । एमिराटी र कुवेतका अधिकारीहरूले आफ्नो हवाई सुरक्षा प्रणालीले क्षेप्यास्त्र आक्रमणलाई जवाफ दिइरहेको बताएका छन् । साउदी अरबको रक्षा मन्त्रालयले देशको पूर्वी भागमा १० वटा र उत्तरी क्षेत्रमा थप एक ड्रोन रोकी नष्ट गरिएको जानकारी दिएको छ । बहराइनले भने ‘इरानी आक्रामकता’ का कारण एक गोदाममा आगलागी भएको पुष्टि गर्दै मानवीय क्षति नभएको जनाएको छ ।

यसैबीच, संयुक्त अरब इमिरेट्सले आन्तरिक सुरक्षामा कडाइ गर्दै इरान र लेबनानी समूह हिजबुल्लाहसँग सम्बन्धित कथित सञ्जालका कम्तीमा पाँच सदस्य पक्राउ गरेको जनाएको छ । सरकारी सञ्चारमाध्यमका अनुसार उक्त समूहमाथि बाह्य पक्षहरूसँग समन्वय गर्दै राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा घुसपैठ गर्ने योजना बनाएको आरोप लगाइएको छ ।

युद्धको केन्द्र इरान र इजरायलबीच प्रत्यक्ष टकराबमा केन्द्रित देखिन्छ । इजरायली सेनाले इरानबाट क्षेप्यास्त्र प्रहार भएपछि तेहरानभरि सैन्य तथा रणनीतिक पूर्वाधार लक्षित गर्दै आक्रमणको शृंखला सुरु गरेको जनाएको छ । यसैक्रममा जेरुसेलममा पनि राति मिसाइल आक्रमणको चेतावनीसँगै शक्तिशाली विस्फोटहरू सुनिएको एएफपीका पत्रकारहरूले उल्लेख गरेका छन् । आपतकालीन सेवाका अनुसार मानवीय क्षति नभए पनि विभिन्न स्थानमा भौतिक क्षति पुगेको छ ।

इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहुले युद्ध अपेक्षाभन्दा छिटो अन्त्यतर्फ उन्मुख भएको दाबी गर्दै इरानको सैन्य क्षमतामा गम्भीर क्षति पुगेको बताएका छन् । उनले इरान अब युरेनियम संवर्धन वा ब्यालेस्टिक क्षेप्यास्त्र निर्माण गर्न असमर्थ भएको दाबी गरेका छन् । साथै, इजरायलले इरानी ग्यास पूर्वाधारमा आक्रमण गर्दा स्वतन्त्र रूपमा निर्णय लिएको स्पष्ट पार्दै अमेरिकालाई युद्धमा तानेको आरोप अस्वीकार गरे  । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले भने यसअघि यस्तो आक्रमण नगर्न सुझाव दिएको बताएका छन् । 

ऊर्जा क्षेत्रमा पनि युद्धको प्रभाव स्पष्ट देखिएको छ । कतारका ऊर्जामन्त्री साद सेरिदा अल–काबीले ऊर्जा संरचनामा भएको आक्रमणका कारण तरलीकृत प्राकृतिक ग्यास (एलएनजी) निर्यात क्षमता १७ प्रतिशतले घट्ने र पूर्ण मर्मतमा तीनदेखि पाँच वर्ष लाग्ने बताए । उनले दीर्घकालीन आपूर्ति सम्झौताहरूमा पाँच वर्षसम्म ‘फोर्स मेज्युअर’ लागू गर्नुपर्ने अवस्था आउन सक्ने संकेत गरे । 

क्षेत्रीय तनावले अन्तर्राष्ट्रिय समुद्री मार्गमा समेत जोखिम बढाएको छ । नेतान्याहुले इरानले स्ट्रेट अफ होर्मुज बन्द गरेर विश्वलाई दबाबमा पार्ने प्रयास गरिरहेको आरोप लगाउँदै यस्तो प्रयास असफल हुने दाबी गरे । यसै सन्दर्भमा फ्रान्सका राष्ट्रपति इमानुएल म्याक्रोनले होर्मुज क्षेत्रमा सुरक्षित नेभिगेसन सुनिश्चित गर्न संयुक्त राष्ट्रसंघको संरचना स्थापना गर्ने विषयमा सुरक्षा परिषद्का स्थायी सदस्यहरूसँग छलफल गर्ने योजना अघि बढाइएको जानकारी दिए ।

युद्धको असर युरोपसम्म पुगेको छ । युरोपेली संघ (इयु) का नेताहरूले सन् २०१५ जस्तै आप्रवासन संकट दोहोरिन सक्ने चिन्ताबीच अनियन्त्रित आप्रवासी आवागमन रोक्न कूटनीतिक, कानुनी, परिचालन र आर्थिक सबै संयन्त्र पूर्ण रूपमा परिचालन गर्ने प्रतिबद्धता जनाएका छन् ।

लेबनानतर्फ पनि तनाव कम भएको छैन । राष्ट्रपति जोसेफ आउनले इजरायल र हिजबुल्लाहबीच युद्धविराम र वार्ता सुरु गर्न पुनः आह्वान गरेका छन् । लेबनानको स्वास्थ्य मन्त्रालयका अनुसार हालसम्म ७९ महिला, ११८ बालबालिका र ४० स्वास्थ्यकर्मीसहित एक हजार एक जनाको मृत्यु भइसकेको छ भने दुई हजार ५८४ जना घाइते भएका छन् ।

युद्धको अन्तर्राष्ट्रिय आयाम झन् स्पष्ट हुँदै गएको छ । इरानले जर्मनीसँग रामस्टेनस्थित अमेरिकी एयरबेसको भूमिकाबारे स्पष्टीकरण मागेको छ । जर्मनीका लागि तेहरानका राजदूतले उक्त आधारको भूमिका स्पष्ट नभएको बताएका छन् । यद्यपि, अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पले अमेरिकी स्थल सेना परिचालनबारे कुनै स्पष्ट योजना नरहेको संकेत गर्दै यस विषयमा खुलासा गर्न नचाहेको बताएका छन् । 

यसरी मध्यपूर्वमा जारी द्वन्द्व केवल क्षेत्रीय सीमामा सीमित नरही ऊर्जा, सुरक्षा, आप्रवासन र अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीतिमा गहिरो प्रभाव पार्दै विश्वव्यापी चासोको केन्द्र बन्न पुगेको छ ।