२०७८,श्रावण,९,शनिवार

नेपालको एकमात्र लोकबाजा संग्रहालयः गुरु दक्षिणाका रुपमा बनाएका थिए रामप्रसादले

२०७६,माघ,१८,शनिवार १०:३०


काठमाडौं । धेरैलाई थाहा नहोला काठमाडौंको, त्रिपुरेश्वरमा अवस्थित त्रिपुरेश्वर महादेव मन्दिरको परिसरमा नेपाली लोक बाजा संग्रहालय छ । संग्रहालयमा हजारौं वर्ष पुराना लोक बाजाहरु राखिएका छन् । साढे २ दशक समयावधिमा संग्रहालयले ६ सय ५५ वटा बाजाहरुको जगेर्ना गर्न सफल भएको छ । नेपालका विभिन्न ठाउँ घुमेर ती बाजालाई उनीहरुकै उद्गमस्थलबाट पहिचान गरी ल्याइएको हो । जसकारण हरेक बाजाका धुनमा कुनै न कुनै कथा गुञ्जिन्छ । यिनका बनावटमा समेत तत्कालीन समय र मानिसको सीप र जीवनशैली प्रतिबिम्बित छन् । त्यसैले त, लोक बाजा हाम्रो इतिहासको दस्तावेज हो । यस दस्तावेजलाई संरक्षण गर्ने जिम्मेवारी बहन गरिरहेका छन् छ रामप्रसाद कँडेलले ।

सन् १९९५ मा थाङ्का चित्रका व्यवसायी कँडेलले ‘गुरु दक्षिणा’का रुपमा स्थापना गरेका हुन् यो संग्रहालय ।

संगीतमा खासै रुचि नभएका रामप्रसादको लोक बाजाको संकलनमा लागेपछि नै देशका मौलिक बाजा र संगीतसँग साक्षात्कार भयो । यदि मातृभूमि आमा हुन् भने लोक बाजा उनका गहनाहरु हुन् भन्ने उनले त्यसपछि बाजा मात्र होइन तिनका धुनहरु पनि रेकर्ड गरेर संग्रहित गर्नुपर्छ भन्ने बुझेर नै पुराना भिडियो र अडियोहरु पनि संकलन गरे । त्यसरी संकलन गरिएको अडियो र भिजुअललाई जोडेर सुन्दर डकुमेन्ट्री निर्माण गरे । अहिले त्यसलाई संग्रहालयमा बजाइन्छ ।

तर बिडम्बना ती धुन कहिलेकाहीँ शैक्षिक भ्रमणका क्रममा आउने विद्यार्थी, संगीतमै अनुसन्धान गर्ने केही अनुसन्धानकर्ता र फाट्टफुट्ट पर्यटकबाहेक अरुको कानमा पुगेको छैन ।

संगीत फगत ध्वनिहरुको संगम मात्र होइन, मानव सभ्यताको द्योतक हो । यो जीवन्त हुन्छ । यसले सिंगो समाज, त्यहाँको परिवेश र पात्रलाई प्रतिबिम्बित गर्छ । संगीतले तत्कालीन युगको पहिचान बोकेको हु्न्छ । विभिन्न भूगोलको फरक कालखण्डमा बसोबास गर्ने मानिसका प्रकार, उनीहरुको जीवनशैली, सोचाइ, चालचलन लगायत विविध पक्षको लोभलाग्दो प्रतिबिम्ब हो संगीत । त्यसैले कुनै मुलुकको मौलिक संगीत र वाध्यवाजनलाई त्यहाँको धरोहर मानिन्छ । सार्वजनिक सम्पत्तिका रुपमा जगेर्ना गरिन्छ ।

तर, ६ सय ५५ वटा लोक बाजालाई जोगाएर राख्ने नेपाली लोक बाजा संग्रहालय भने एक्लो छ । भित्तामा मुस्कुराइरहेका हुन्छन् सारङ्गी र कर्नाल, हावामै लहरिन्छन् गिर्नार र झँगुलो तर, तिनका धुन सुन्न विरलै आउँछन् आगन्तुकहरु ।

यता गुठी संस्थान र काठमाडौं युनिभर्सिटीको सम्झौताको चेपमा परेर संग्रहालयको अस्तित्व धरापमा छ । संग्रहालय भएको जमिनमा काठमाडौं युनिभर्सिटीको संगीत विभाग सञ्चालन गर्ने सहमति युनिभर्सिटी र गुठी संस्थानबीच भइसकेको छ ।

यद्यपी,संगितलाई जोगाउनुपर्छ भनेर दिलोज्यान दिएका कँडेलले हार मानेका छैनन् । जसरी पनि लोक बाजाका लागि सुरक्षित छानो जुटाउने प्रयासमा लागिपरेका छन् । छानो नपाए खुला आकाशलाई छानो मान्ने बताउँछन् उनी ।

कँडेलका अनुसार अहिलेसम्म १३ हजारवटा लोकबाजा अस्तित्वमा रहेको भएपनि सबैको संकलन हुनसकेको छैन । उनी चाहन्छन् आधुनिक प्रविधिको सहायताले धेरै भन्दा धेरै लोक धुनहरु संकलन गरियोस् । धुन हराएर बाजाहरु आत्माविनाका शरीरजस्तो हुने दिन नआओस् । यस बारेमा सरकारले बेलैमा सोचिदेओस् ।

लोकपथले तयार पारेको लोकबाजा संग्रहालयको भिडियो हेर्न लिंकमा जानुहोस् :

प्रकाशित मिति: २०७६,माघ,१८,शनिवार १०:३०

प्रतिक्रिया दिनुहोस !
सम्बन्धित खबरहरु

काठमाडौं- नेकपा माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल प्रचण्डले एमसीसीमा भिडाएर सत्ता गठबन्धन भत्काउन प्रयास भईरहेको बताएका छन् । गठबन्धनलाई आफूले

काठमाडौं। टोकियो ओलम्पिक २०२० अन्तर्गत महिला ४८ केजी तौल समूह जुडो विधातर्फ नेपालकी सोनिया भट्ट पराजित भएकी छिन्। शनिवार बिहान

काठमाडौं। निर्धारित मिति भन्दा एक वर्ष पछि टोकियो ओलम्पिक २०२० को आज औपचारिक उद्घाटन भएको छ। करिब १.५ बिलियन अमेरिकी

काठमाडौं– प्रहरीले चितवनकी सुजिता भण्डारीको मृत्यु प्रकरण्मा उनकै ठूलो बुबाका छोरालाई पक्राउ गरेको छ । चितवन प्रहरीले सुजिताको ठूलो बुबाका

ताजा समाचार

अमेरिकी डलरसहित दुई जना भारतीय पक्राउ
 २०७८,श्रावण,९,शनिवार १४:२६
‘पिंक लेहेङ्गा’मा सजिएकी सारा
 २०७८,श्रावण,९,शनिवार १४:२३